Düşünceler. Marcus Aurelius.

Düşünceler. Marcus Aurelius. Çeviren : Şadan Karadeniz. Yapı Kredi Yayınları, 8inci Baskı, 2015.

Marcus Aurelius ikibin yıl kadar önce yaşamış, felsefe meraklısı bir Roma imparatoru. Hem felsefeci, hem yönetici, hem görev adamı olup hem de -bunlar yetmezmiş gibi- düşündükleri ile söylediklerinin birbiri ile tutarlı olmasını isteyen sıradışı biri. Yaşamı ile ilgili bilinenler, bunu başarmış olabileceğini düşündürüyor.

Söylendiğine göre, 12 kitapçıktan oluşan bu kitabı kendine yazmış. Kendisiyle konuşur gibi. Yazdıklarını, söylediklerini 2000 yıl sonrasının okuruna yönelik emirler olarak değil Marcus Aurelius’un tutarlılık yolculuğunun seyir defteri gibi okumak gerek.

Düşünceler, temel olarak stoa felsefesinin hayata bakışını sergiliyor. Doğayla uyum içinde olmayı öne çıkaran stoacılık (ve Marcus Aurelius), bu yönüyle, birkaç yüzyıl daha eskiye dayanan Çin kaynaklı Taoculuk ile örtüşüyor. İçinde bulunulan anın biricikliğine olan vurgu da bir başka paralellik.

Sade, iddiasız, hırslardan uzak, doğayı değiştirmeye çalışmayı değil onunla uyum içinde olmayı öğütleyen bir öğreti stoacılık. Marcus Aurelius’un bir yandan imparatorluğu yönetir ve seferler yaparken bu kitabı yazabilmiş ve insanı kolayca baştan çıkarabileceği belli koşullara karşın yaşamı boyunca felsefesine sadık kalma endişesi taşımış olması sıradışı bir olgu. Söylediklerinin hemen tümü, yazıldıkları tarihten 20 yüzyıl sonra bile, bu düşüncelere açık insanların yaşamını etkileyebilir. Dikkatimi çeken bir nokta da Marcus Aurelius’un sık sık babasından söz etmesi, ondan öğrendiklerini sıralaması ve onu yüceltmesi. Sık rastlanan bir iş olmasa gerek.

Kitabın başında yer alan, Şadan Karadeniz’in yazdığı “Öndeyiş” bölümü Roma Hukukunun Stoa kökenli olduğu kabul edilen üç ilkesi ile başlıyor:

Dürüst yaşa
kimseyi incitme
herkese hakkını ver.

Bu sözler kitabın, stoacılığın ve Marcus Aurelius’un yazdıklarının çok kısa bir özeti sayılabilir. Günümüzde gittikçe güçlenen, bir siyaset / felsefe akımı haline gelen çevreciliğin tezlerinin de Marcus Aurelius’un söyledikleri ile örtüştüğünü görünce sevinmek mi gerek üzülmek mi bilemedim. Doğa ile uyumu savunanların yüzyıllardır tezlerini gündemde tutabildiklerine sevinirken, onca uyarıya ve direnişe karşın doğaya -kendimiz dahil- geri dönüşü olmayan zararlar vermeyi sürdürdüğümüze üzülüyorum.

Kendine kötü davranıyorsun ruhum. kendine kötü davranıyorsun! Kendini yüceltmek için başka fırsatın olmayacak. Çünkü herkesin yaşamı yalnızca bir an sürer, seninki neredeyse sonuna erdi, ama hala kendine saygı duymuyorsun, mutluluğunun başkalarının ruhlarında olup bitenlere bağımlı olmasına izin veriyorsun. s. 42

Hiçbir şey bir günden fazla sürmez, anımsayan da anımsanan da. s. 65

Yakında öleceksin, ama sen hala yalın, dingin, dış olayların sana zarar verebilecekleri kuşkusundan uzak değilsin, ne de hala bilgeliğin, yalnızca dürüst davranmakta yattığına inanıyorsun. s. 65

Öyleyse şu anı doğayla uyum içinde geçir, sonra da yaşamını dinginlik içinde bitir, tıpkı bir kez olgunlaşınca toprağa düşen, böylece onu üreten toprağı kutsayan ve onu büyüten ağaca gönül borcu duyan zeytin tanesi gibi. s. 67

Düşmanından öç almanın en iyi yolu, onun gibi davranmamaktır. s. 83

İnsanın, kendi kötülüğünden kaçınmaya çalışmaması -ki bu olanaklı bir şeydir- ama başkalarının kötülüğünden kaçınmaya çalışması -ki bu olanaksız bir şeydir- ne gülünç. s. 106

Kişi yalnızca yaptığından ötürü değil, yapmadığından ötürü de haksızlık eder. s. 124

Öfke ve üzüntü, bize, bizi öfkelendiren ya da üzen şeylerin kendilerinden daha fazla zarar verir. s. 153

Şadan Karadeniz’in özenle çevirdiği kitaba Öndeyiş ve Zaman Dizini bölümlerini eklediğini, Marcus Aurelius’un metnindeki göndermeleri her bölümün sonunda açıkladığını da belirtmeliyim. Bunlar, kuru çeviriden çok daha doyurucu bir okuma sağlıyor.

Advertisements

One thought on “Düşünceler. Marcus Aurelius.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s