Yaşam Başka Yerde. Milan Kundera.

Yaşam Başka Yerde. Milan Kundera. Çeviren : Levent Kayaalp. İletişim Yayınları, 13üncü Baskı, 2011.

Yasam Baska Yerde

Ele alınması büyük beceri gerektiren konuları, kolay okunabilen bir romanın dokusuna yedirmek ancak ustaların yapabileceği bir iş… Aslında hiç de seyrek olmayan sorunlu bir ana-oğul ilişkisi ekseninde akan romanda, iki ana izleği daha var Kunderanın: Biri, Çekoslovakyanın berbat sosyalizm deneyiminin nasıl başladığı, neye dönüştüğü. Diğeri; şairler, şairlik, şairanelik üzerinden geliştirilen bir şiiir/yaşam ilişkisi eleştirisi.

Romanın iki ana karakteri, Jaromil (oğul) ve annesi. Kundera, ikisinden de hiç hoşlanmıyor ve 19uncu yüzyıl yazarlarını çağrıştıran biçimde bu karakterleri yerden yerden vuruyor. Sonlara yaklaşırken, roman yazarı şapkasıyla, Jaromil’e “salak” bile diyor! Anne, Jaromil’in erişkin birey olamamasının baş nedeni. Jaromil, annesinin kendisini koyduğu kafesten kendi yarattığı düşsel bir kahraman (Xavier)  olarak çıkmayı başarısızca deniyor. Yaşamadığı bir hayatın, hissetmediği duyguların şiirini yazarak dikkat topluyor biraz… Nerede? Faşizmden farksız, bireyi ezen, karikatürize edilmiş bir sosyalist düzende… Jaromil’in adam olmasının önündeki en büyük engel olan “anne” karakteri daha ustalıkla işlenemezdi… Annenin; kendisiyle, bedeniyle, yaşamıyla ve sevgili oğluyla ilişkisi tüm açıklığıyla insanın karşısında duruyor. Edebiyatı bir yana bırakıp,  insanın içinden bu kitabı anne adaylarına ve annelere bir “ne yapmamalı” el kitabı halinde okumalarını önermek geliyor! Kundera’nın genç yaşta dünyadan ayırdığı oğul Jaromil’in aslında hiç şansı olmadığını da hissediyor okur…

Yaptığı tek kahramanlık, ilk ve tek sevgilisini polise gammazlamak olan Jaromil’in bu davranışını “büyümek” için yaptığını anlıyoruz. Yazık ki, ne yaptığını anlayabilecek, pişmanlık duyabilecek, üzülebilecek kadar donanımı olmadığından, bu eylem de işe yaramayacaktır. Kızıl saçlı kızın, kardeşinin ve ailesinin hayatlarının kararmasına çaresizce tanık oluruz. Bu, Kunderanın nihilizmin kıyılarında dolaşan tarzına da çok uygun…

İkinci derecede bir kahraman olan “kızıl saçlı kız”, Jaromil’in tesadüfen sevgilisi olmuştur ama romanda iç burkacak kadar eksik olan “sevgi”, onun üzerinden aktarılır. Romana alelacele eklenmiş kopuk bir parça gibi duran Altıncı Bölüm (Kırklık Adam) aslında hem tüm anlatıyı bir bütün haline getirmekte, hem de Kundera’nın başka yapıtlarıyla bağlantıyı kurmaktadır. Üstüne üstlük, romanın kalan kısmında eksik olan -kendini özleten- sevgi, yalnızca orada görünür gibi olur. Böylelikle, annenin ve Jaromilin yaşamlarındaki eksiği / yanlışı (onların bulunmadığı bu bölümde) daha iyi hissederiz…

Yaşamadığı hayatların şiirini yazmaya çabalayan Jaromil’in özrü, o farkına varmasa da, “yaşamın başka yerde” olmasıdır. Yalnızca kendine sunulan hayatı sürdüren Jaromil, hiç bedel ödemeden şair oluverir. Birisinin ona “siz şairsiniz” demesi yetmiştir sanki! Kundera, bu kitabı çok kızdığı bir şair yüzünden veya şairlerin çoğunu aşağılamak için yazmış gibidir. Şiir yazma ve şair olma ile ilgili tüm satırlarda yergi, aşağılama ve küçümseme vardır. Daha da ileri giderek, çoğu şairin (Jaromil gibi) ana kuzusu olduğunu, yaşadıkları ile hissetikleri, hissetikleri ile yazdıkları arasında doğru dürüst bir ilişki olmadığını söyler gibidir Kundera… Bir alıntı (s. 214) : ” Şairin şiirleriyle çizdiği otoportresidir; ama nasıl ki hiçbir portre aslına sadık değilse, biz de şairin şiirleriyle yüzünü düzelttiğini söylersek yanılmış olmayız”. Bu da bir başkası (s.273) : “… şiirin büyülü evreninde her ileri sürülen gerçek olur, yeter ki ardında yaşanmış duygunun gücü olsun”. Kundera (Kaan Arslanoğlu’nun sevdiği) Lermontov’u epey diline dolar. Son alıntıda ona sesleniyor (s. 298) : “Onur, gururunun açlığından başka bir şey değil, Lermontov. Onur, aynaların bir aldatmacası; onur, yarın burada olmayacak bir seyirci topluluğu için bir gösteriden başka bir şey değil!”

Kundera okumak, yaşamı daha da zorlaştırabilir.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s